Trà lên men là gì? Hiểu đúng thuật ngữ

Sáng nay, khi sương còn giăng mắc trên những vạt đồi Thái Nguyên, tôi ngồi nhìn tay người thợ sao trà. Những búp trà xanh non vừa hái, mang theo hơi thở của đất, của nắng, bắt đầu trải qua những biến chuyển kỳ diệu trong lòng chảo nóng. Có những ấm trà ta uống, mang vị chát dịu, hương cốm non vương vấn trên đầu lưỡi, nhưng cũng có những loại trà mang sắc nước đỏ nâu, vị trầm mặc như gỗ cũ. Sự khác biệt ấy, người ta gọi tên bằng hai chữ: lên men.

Sự thật đằng sau cái tên lên men

Trong thế giới của trà, từ “lên men” thường khiến người ta liên tưởng đến những hũ dưa muối hay men rượu nồng nàn. Nhưng với trà, đó là một câu chuyện hoàn toàn khác. Đó không phải là sự tác động của vi khuẩn hay nấm men từ bên ngoài, mà là cuộc gặp gỡ của những enzyme có sẵn trong lá trà với luồng không khí tự do. Khi lá trà được vò nhẹ, tế bào lá vỡ ra, nhựa trà tiếp xúc với oxy, bắt đầu quá trình oxy hóa. Lá trà thay đổi màu sắc, từ xanh mướt sang ửng đỏ, rồi sậm lại. Càng tiếp xúc lâu với oxy, trà càng “chín” hơn, vị chát dần tan đi, nhường chỗ cho những nốt hương sâu lắng, trầm ấm.

Phân loại trà dựa trên hơi thở của oxy

Người làm trà thường ví quá trình này như việc đón nắng. Trà xanh như Vân Đỉnh chúng tôi, là loại trà không lên men. Ngay sau khi hái, trà được sao diệt men bằng nhiệt độ cao để giữ lại sắc xanh và hương cốm đặc trưng, ngăn không cho oxy làm biến đổi lá. Đó là cách chúng tôi lưu giữ nguyên vẹn vị của đất, của sương Thái Nguyên trong từng búp trà.

Ngược lại, trà lên men hoàn toàn – như cách người phương Tây thường gọi là hồng trà – lại đi theo con đường khác. Lá trà được để mặc cho oxy làm việc, biến đổi hoàn toàn từ xanh sang nâu đỏ. Còn những loại trà lên men một phần, như trà Ô Long, lại là một nghệ thuật kiểm soát. Người thợ phải khéo léo dừng quá trình oxy hóa đúng thời điểm, để lá trà vừa có chút xanh tươi, vừa có chút dư vị nồng nàn của trái cây chín.

Đừng để thuật ngữ ngăn cản cảm giác của bạn

Có nhiều người lo lắng rằng trà lên men sẽ làm mất đi cái “thật” của lá trà. Thực tế, lên men chỉ là một cách để trà kể thêm những câu chuyện khác. Nếu trà xanh là tiếng nói trong trẻo của buổi sớm mai, thì trà lên men lại là sự tĩnh lặng của buổi chiều tà, nơi hương vị trở nên đậm đà, tĩnh tại hơn. Điều quan trọng không nằm ở việc phân định xem loại nào “sang” hay “đúng”, mà nằm ở chỗ tách trà đó có chạm đến tâm hồn bạn lúc ấy hay không.

Ở Vân Đỉnh Trà, chúng tôi chọn gắn mình với dòng trà không lên men, bởi chúng tôi yêu cái vị tiền chát hậu ngọt, cái hương cốm quyện trong sương sớm đặc trưng của vùng đất Thái Nguyên. Chúng tôi tin rằng, trà ngon không cần những định nghĩa phức tạp, trà ngon là khi bạn ngồi xuống, cầm trên tay ấm trà vừa pha, cảm nhận hơi ấm lan tỏa và thấy lòng mình chậm lại giữa nhịp đời hối hả. Dù là trà xanh nguyên bản hay những dòng trà khác, sau cùng, đó vẫn là tấm lòng của người làm trà gửi gắm vào từng búp lá nhỏ nhoi.