Trà oxy hóa là gì? Giải thích dễ hiểu

Sáng sớm ở Thái Nguyên, khi những dải sương còn vương vấn trên những búp trà non, người ta thường hái trà khi lá còn giữ trọn cái lạnh của đêm. Khi ấy, lá trà xanh mướt, đầy sức sống. Nhưng nếu bạn để lá trà ấy sang một bên, sau vài giờ, lá sẽ chuyển sắc, không còn xanh mướt mà hơi ngả sang màu vàng đồng, rồi nâu sẫm. Đó chính là lúc quá trình kỳ diệu mà ta gọi là “oxy hóa” bắt đầu diễn ra. Nó không phải là sự hỏng hóc, mà là cách lá trà tự mình chuyển hóa, tạo nên những tầng hương vị mới đầy mê hoặc.

Khi lá trà chạm vào làn gió

Nói một cách giản đơn, oxy hóa là phản ứng của lá trà với không khí. Khi lá trà vừa hái xuống, các tế bào trên bề mặt lá bị tổn thương nhẹ hoặc bị tác động bởi nhiệt độ, độ ẩm. Các enzyme bên trong lá bắt đầu “thức giấc” và kết hợp với oxy. Quá trình này giống như một người nghệ sĩ đang tô màu cho bức tranh: từ màu xanh tươi nguyên bản, lá trà dần chuyển sang sắc vàng, sắc đỏ, rồi đến nâu đen. Càng để lâu, hương trà càng nồng, vị chát dịu đi và nhường chỗ cho vị ngọt hậu sâu lắng.

Độ “chín” của hương vị

Tại Vân Đỉnh, chúng tôi thường ví von oxy hóa như độ chín của trái cây. Trà không oxy hóa, hay còn gọi là trà xanh, là những búp trà được sao ngay lập tức khi vừa hái để “khóa” sắc xanh và giữ lại hương cốm thanh khiết nhất. Đó là thứ trà mang hơi thở của đất, của sương, của những ngày nắng mới. Ngược lại, nếu ta để lá trà “thở” lâu hơn, oxy hóa nhiều hơn, chúng sẽ tạo ra những loại trà có màu nước đậm hơn, hương thơm không còn là hương cỏ xanh mà chuyển sang hương mật ong, hương trái cây chín, hay mùi gỗ ấm áp. Sự khác biệt nằm ở chỗ người làm trà biết dừng lại đúng lúc nào để giữ được cái hồn riêng của búp trà.

Tại sao lại cần kiểm soát oxy hóa?

Nếu không có sự kiểm soát, lá trà sẽ chỉ đơn thuần là những lá khô héo. Người làm trà lành nghề chính là những người điều phối nhịp điệu của oxy. Họ dùng tay đảo trà, dùng nhiệt độ của chảo sao để quyết định khi nào thì quá trình oxy hóa phải dừng lại. Với trà Thái Nguyên hiện đại, chúng tôi chọn cách giữ lại nhiều sắc xanh nhất có thể, để khi pha ra, chén trà còn vương chút hương cốm nồng nàn, hậu vị ngọt sâu mà không quá gắt. Đó là sự cân bằng tinh tế giữa kỹ thuật thủ công và sự ưu ái của thiên nhiên vùng cao.

Sự thật giản đơn trong chén trà

Oxy hóa không phải là một thuật ngữ cao siêu hay những bảng biểu khô khốc. Đó chỉ là cách lá trà phản ứng với cuộc đời, cũng giống như cách chúng ta chậm lại để cảm nhận hương vị của thời gian. Mỗi chén trà bạn uống, dù là sắc xanh thanh khiết hay màu hổ phách ấm nồng, đều là kết quả của một quá trình chuyển mình đầy kiên nhẫn. Tại Vân Đỉnh Trà, chúng tôi không cố gắng định nghĩa trà theo sách vở, chúng tôi chỉ muốn cùng bạn ngồi lại, pha một ấm trà, nhìn làn khói mỏng bay lên và cảm nhận sự thật thà trong từng ngụm trà đậm đà vị núi rừng.